در این جا مطرح می شود که حضرت مهدی چه مدت پس از ظهور زندگی می کند و چگونه از دنیا می رود ؟ آنچه مسلم است ، مدت حکومت و حاکمیت مهدی (ع) باید به اندازه ای باشد که پایه های ظلم و ستمگری ویران گردد و بر جای آن انبیاء عدل و داد استوار گردد بدون تردید ، این مسئله اساسی ، زمان می طلبد و فرصت می خواهد ، کاری است کارستان بنا نیست که همه امور آن حضرت بر اساس معجزه و روش غیر عادی به پیش ببرد ، بنابراین عقل و شواهد دیگری اقتضامی کند که  آن حضرت مدتی طولانی حیات داشته باشد تا بتواند در این دنیای گسترده تحولی همه جانبه و فراگیر ، ایجاد کند و جهان را به اسلام و ارزش های اسلامی آشنا سازد .

اما این مدت چه اندازه طول می انجامد ، خیلی روشن نیست ، روایات وارده از طریق عامه و خاصه گوناگون است : پنج ، بیست ، سی و چهل سال در منابع اهل سنت .

نوزده ، بیست و سیصد و نه سال ، در منابع شیعی.1

اما این که چگونه از این جهان خواهد رفت ، به مرگ طبیعی یا غیر طبیعی اختلاف هایی در روایات به چشم می خورد.

برخی از روایات می گویند که آن حضرت مدتی حکومت خواهد کرد سپس وفات می کند و مسلمانان بر او نماز می گذارند .2

از بعضی از روایات استفاده می شود که مرگ آن حضرت طبیعی نخواهد بود و به دست جنایتکاران ، با

مشخصاتی که برای آنان در روایت ذکر شده به شهادت می رسد .

 

بررسی و قضاوت در این امر مبتنی بر دو مسألبه است :

1) آیا همه امامان معصوم (علیهم السلام) شهید می شوند ،یا امکان دارد که به مرگ طبیعی از دنیا برود ، که در فرض اول دلیل و مستند آن چیست ؟

 

2) اگر در سایر ائمه ( علیهم السلام ) پذیرفتیم که همه به شرارت رسیده اند نسبت به امام زمان چه خواهد شد؟ اجل طبیعی یا شهادت ؟

بدون تردید ، امامان معصوم تا زمان امام عصر (ع) همگی معاصر با سردمداران پلید و حاکمان قسی القلب و خون آشامی بوده اند ، آسایش و آرامش نداشته اند اما آیا همه ی آن بزرگواران به شهادت رسیده اند یا خیر ؟ برخی از آنان مرگ طبیعی از دنیا رفته اند ، بین علمای شیعه نزدیک به زمان معصوم ما اختلاف است .

شیخ صدوق به این باور است ، همه معصومین ( علیهم السلام ) به اجل غیر طبیعی  از دنیا رفته اند ، کسی که چنین عقیده نداشته باشد از ما نیست.

شیخ مفید در جواب صدوق می نویسد:

فاماما ذکر ه ابوجعفر رضی الله عنه ، من مضی بنبینا و الائمه (ع) بالسم و القتل فمنه ثابت و منه مالم یثبت و المقوط به ان امیر المومینین (ع) الحسن (ع) و الحسین (ع) خرجوا من الدنیا بلاقتل و لم یمت احد هم حتف انفه و ممن مضی بعدهم مسموماً موسی بن جعفر (ع) و یقوی فی النفس امر الرضا (ع) و ان کان فیه شک ، فلا طریق الی الحکم فیمن عداهم بانهم سمعوااواغتیلوا او قتلوا صبراً فالخیربذالک یحدی مجری الارجاف و لیس لتتقنه بسیل.

آنچه را که شیخ صدوق در رابطه با درگذشت پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع) به سم وقتل گفته برخی از آنها ثابت است و برخی مشکوک اما شهادت امیرالمونین علی و امام حسن و امام حسین (ع) به قتل حتمی و قطعی است پس از ایشان مسمومیت و شهادت موسی بن جعفر (ع) قطعی است و مسلم است درباره امام رضا و نیز قول قوی مسمویت و شهادت ایشان است گرچه جای تردید هست اما دیگر ائمه (ع)راهی برای اثبات اینکه انان بوسیله سم و یا ترور و یا قتل صبر به شهادت رسیده اند ، در دست نیست آنچه از راه احساسات گفته می شود یقیین آور نخواهد بود.

علامه مجلسی پس از آن که روایات را زیر عنوان : ( انهم (ع) لایموتون الا بالشهاده ) می آورد، نظر شیخ مفید را مورد نقد و بررسی قرار می دهد و می نویسد : با توجه به اخبار فراوانی که مبنی  بر شهادت ائمه (ع) در دست است و نیز نمونه هایی خاص که در برخی از آنان وجود دارد ، نمی توان آن را نفی کرد.

اما دلیل بر نفی هم نداریم و قرائن و شواهد تاریخی موید شهادت آنان نیز هست شاید مقصود شیخ مفید هم در نفی قطعی و تواتر است ، نه در رد و نفی اصل مساله .3

بزرگانی که به شهادت همه امامان معصوم (ع) به دست جنایتکاران تأمل هستند دلایلی دارند از جمله امام رضا (ع) می فرمایند : ما منا الا المقتول 4

یا امام حسن مجتبی (ع) می فرماید

والله لقد عهد الینا رسول الله ان هذا الامرعلیکم اثنا عشرامامامن ولد علی وفاطمه ما منها الا الامسموم او مقتول 5

به خدا سوگند پیامبر (ص) به ما این عهد و وعده را داد که امر امامت را دوازده تن از فرزندان علی (ع) و فاطمه (ع) به دست خواهند گرفت هر یک از آنان مسموم یا مقتول خواهند شد.

قأیلین به شهادت لئمه ، اصلی کلی را از این روایات استفاده کرده اند بر این نظر که ساختار بدنی پیامبر (ص) و امامان (ع) به گونه ای است که زمینه و ظرافت حیات و عمر طولانی را دارند ، مگر  عارضه و حادثه ای از خارج بر آنان تحمیل شود ولی برخی از بزرگان کلیت این حدیث را « ما منا الامسموم او مقتول » نپذیرفته اند

طبرسی می نویسد :

بسیاری از اصحاب ما بر این باورند که امام حسن عسگری (ع) و سایر ائمه با شهادت از دنیا رفته اند و بر این معنی به روایتی از امام صادق (ع) استدلال کرده اند که « ما منا الا مقتول او شهید و الله اعلم بحقیقه ذلک »

با توجه به نکات جمله اخیر ایشان گویای این معنی است که شهادت همه ی ائمه (ع) در نظرایشان قطعی و مسلم نبوده است.

با توجه به نکات یاد شده روشن شد که اگر نظر شیخ صدوق را بپذیریم و به روایات « ما منا الا مسموم او مقتول » پایبند باشیم و آنها را از نظر سند بپذیریم ، امام زمان (ع) به دست جنایتکاران به شهادت می رسد ، ولی اگر قول شیخ مفید را بپذیریم و به روایات « ما منا الامسموم او مقتول » پایبند نباشیم باید بگوییم که چگونگی مرگ آن عزیز ، روشن نیست . والله اعلم

 

 

 


1 . بحار الانوار ج 52

2 . بحار الانوار ج 52 ، ص 383

3 . بحار الانوار ج 27 ، صص 213 و 216 و 251

4 . بحار الانوار ج 27 ، صص 213 و 216 و 251

5 . بحار الانوار ج 27 ، صص 213 و 216 و 251